काठमाडौं । उमेर नपुगेकी एक नावालिग वालिका बलात्कारको अभियोगमा नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका पूर्व कप्तान सन्दीप लामिछाने अहिले प्रहरी हिरासतमा छन् ।
गत भदौं पाँच गते राष्ट्रिय टोलीको नेतृत्व गर्दै केन्या भ्रमणमा निस्कनुभन्दा अघिल्लो रात एक नावालिगलाई जबरजस्ती पटक पटक बलात्कार गरेको अभियोग लागेका सन्दीप लामो समय फरार भएर बिहीबार नेपाल फर्किएका थिए । नेपाल फर्कने क्रममा उनलाई प्रहरीले त्रिभुवन विमानस्थलबाटै पक्राउ गरेको थियो ।
केन्यामा नेपालका खेल बाँकी रहँदै सन्दीप क्यारेबियन प्रिमियर लिग (सिपिएल) खेल्न उतैबाट बर्मुडा लागेका थिए । यता सन्दीपले आफूमाथि बलात्कार गरेको भन्दै नावालिगले प्रहरीमा उजुरी दिइन । प्रहरीले गोप्य रुपमा उजुरीमाथि प्रारम्भिक अनुसन्धान गर्यो । प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट ति नावालिगको दाबी सत्यसँग निक्कै नजिक देखिएपछि पुलिसले घटना सार्वजनिक गरेर सन्दीपलाई आत्मसमर्पण गर्न आह्वान गर्यो ।
सन्दीपले तत्कालै सामाजिक सञ्जालबाट आफू ‘निर्दोष रहेको र झुठो आरोपको सामना गर्न’ नेपाल आउने बताए । सिपिएलमा उनको टोली बर्मुडा जायन्टले देशभित्र बलात्कारको आरोप लागेका सन्दीपलाई खेलाउने कुरा पनि भएन । केही दिनपछि बर्मुडाबाट नेपाल आउने भन्दै सन्दीप बाहिरिए । त्यसपछि उनी बेपत्ता भए ।
नेपाल पुलिसले 'डिफ्युजन नोटिस’ जारी गर्यो । इन्टरपोल मार्फत विश्वको जुनसुकै कुनामा भए पनि पक्राउ गरेर नेपाल ल्याउने घोषणा गर्यो । त्यसपछि फेरि गोप्य स्थानबाट फेसबुकमा स्ट्याटस लेख्दै सन्दीपले आफू ‘झुठो आरोपका कारण विक्षिप्त भएको र शारिरिक तथा मानसिक रुपमा अस्वस्थ रहेको’ बताउँदै चाँढै नेपाल फर्किएर मुद्धाको प्रतिवाद गर्ने बताए ।
नेपाल पुलिसले यसपाली विगतका अन्य यस्तै घटनामा जस्तो चर्को श्वर गरेन । आन्तरिक रुपमा पुलिसले आफ्नो प्रक्रिया अगाडि बढाइरहयो । यसैबीच सन्दीपले फेरि असोज २० गते आफूविरुद्ध लागेको आरोपको न्यायिक प्रतिवाद गर्न नेपाल फर्किने जानकारी गराए । त्यहीअनुसार बिहीबार कतार एयरको विमानबाट त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा ओर्लिनेवित्तिकै अनुसन्धानका लागि उनलाई प्रहरीले हिरासतमा लियो ।
यो हो, घटना विवरण । पीडित भनिएकी वालिकाले भनेअनुसार सन्दीपले उनीमाथि जवरजस्ती पटकपटक बलात्कार गरे की गरेनन ? यसको उत्तर अनुसन्धानले पत्ता लगाउला नै । दोषी ठहर भए उनी कडा भन्दा कडा सजायँको भागिदार हुनै पर्छ । यसमा कुनै शंका रहेन । उनलाई हिरासतमा लिने क्रममा पुलिसले हतकडी लगाएको विषय सामाजिक सञ्जालमा वहसको विषय भए पनि त्यसमाथि पनि धेरै चर्चा आवश्यक छैन । किनकी त्यो सामान्य प्रक्रिया हो । बलात्कारको अभियुक्तलाई हतकडी लगाउनु स्वभाविक हो । अनुसन्धानबाट उनी निर्दोष सावित भए इज्जतका साथ रिहा हुनेछन् र सामान्य जीवनयापनमा फर्किनेछन् । उनीमाथि दोष लगाउनेमाथि कार्वाही होला ।
यी सब कानुनी प्रक्रियाका कुरा भए । एकछिन खेलकुद व्यवस्थापन, खेलकर्मी शिक्षा, व्यक्तित्व विकासका कार्यक्रम अनि सन्दीप प्रकरणलाई एकठाउँमा जोडेर घोत्लिउँ न । एउटा २२ वर्षको वयश्क केटा, जसले क्रिकेटका कारण पर्याप्त मात्रामा औपचारिक शिक्षा लिन पाएको छैन । देश विदेशमा आकर्षक पारिश्रमिकमा क्रिकेट खेलेरै करोडपति भइसक्यो । नाम र दाम त्यो कलिलो केटोले थेग्नै नसक्ने गरि बढेको बढ्यै छ । औपचारिक शिक्षाबाट अलग्गिएको युवाले अनौचारिक रुपमा संस्कार पनि कतैबाट पाइरहेको छैन । अनि त्यस्तो अवस्थामा अल्लारे उमेरको खेलाडी भड्किनु अस्वभाविक होइन । बलात्कारको घटनामा सन्दीप दोषी भए नभएको अनुसन्धानबाट पत्ता लाग्न बाँकी छ । यसमा निर्दोष नै भए पनि यस्तो अवस्थामा सन्दीप र उनीहरुबाट अनेक खालका गल्ती हुन सक्छन ।
खेलकु्दमा किशोरावस्थाबाटै एकोहोरिनुपर्छ । औपचारिक शिक्षा र संस्कार नपाउन सक्छ । खेलाडी भड्किन सक्छ । अनेक गल्ती हुन सक्छन् । देशको गौरव राख्नुपर्ने गहना अपराधको दलदलमा फस्न सक्छन् । यही कारण हो, अन्यत्र विकसित देशमा खेलाडीहरुलाई सम्बन्धित संघले आवश्यक शिक्षा अनौपचारिक रुपमा प्रदान गर्छ । व्यक्तित्व विकासका कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्छ । कहाँ जाने कहाँ नजाने ? के खाने के नखाने ? कस्तो ठाउँमा जाँदा कस्तो पोशाक लगाउने ? कहाँ गएर कस्तो व्यवहार गर्ने ? कोसँग कसरी बोल्ने ? सार्वजनिक ठाउँमा कसरी प्रस्तुत हुने ? जस्ता मैदान वाहिरका कुरालाई पनि मैदानभित्रको प्राविधिक पक्षजसरी नै महत्वका साथ अगाडि बढाइन्छ । खेलाडीको शिक्षामा महत्व दिनाका साथै उमेरजन्य कारणले हुने गल्तीहरुलाई पनि न्युनिकरण गर्नका लागि कठोर अनुशासनको व्यवस्था गरिन्छ । त्यसलाई नियमित अवलोकनका लागि टिम व्यवस्थापन सधै सचेत रहन्छ ।
नेपाली खेलकुदमा नी ?
नेपाली खेलकुदमा धेरैजसो खेल संघका पदाधिकारीलाई नै यस्तो शिक्षा आवश्यक लाग्दैन । त्यही खेलाडीले मैदानमा उच्च प्रदर्शन गर्दा सफलताको सबै जस लिन तँछाडमछाड गर्ने पदाधिकारीहरु खेलाडीबाट गल्ती हुँदा भने पानीमाथिको ओभानो बन्न खोज्छन् ।
सन्दीपको हकमा कुरा गर्ने हो भने त, यो अनुसन्धानमा नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) का पदाधिकारीलाई पनि तान्नुपर्छ । सन्दीप बन्द प्रशिक्षणमा रहेका खेलाडी हुन् । बलात्कार भएको भनिएको समयमा उनी बन्द प्रशिक्षणमा थिए । बन्द प्रशिक्षणमा रहेको खेलाडी टिम नेतृत्व (खासगरि) म्यानेजरको निगरानीमा हुन्छ, हुनुपर्छ । तर, टिम व्यवस्थापनले नगरकोटदेखि भक्तपुरका अन्य थुप्रै स्थानको सयर गरेर राति अर्कै होटलमा सुत्ने सम्मको छुट सन्दीपलाई दिएको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा देखिन्छ ।
आफ्ना खेलाडीलाई आवश्यक शिक्षा दिन नसक्ने, खेलाडीको समग्र व्यक्तित्व विकासको काममा माखो समेत नमार्ने, अनि बन्द प्रशिक्षणमा रहँदा पनि असनको साँडे झै खुल्ला छोड्ने टिम म्यानेजर र क्यानको नेतृत्वलाई पनि कार्वाहीको दायरामा ल्याइनुपर्छ ।
पक्कै पनि यो प्रहरीले बलात्कारमा अनुसन्धान गर्ने र फौजदारी अभियोगमा कार्वाही गर्ने विषय होइन । तर नैतिक रुपमा क्यानले नेपाली क्रिकेट समर्थकसँग माफी माग्नु पर्दैन ? सन्दीपलाई कप्तानबाट निलम्बन गरेको एउटा विज्ञप्ति निकालेको भरमा क्यानको जिम्मेवारी पूरा हुन्छ ? वन्द प्रशिक्षण सिविरमा रहेका खेलाडी कसरी त्यति ठूलो घटनाको आरोप लाग्ने गरि बाहिर पुगे भन्ने कुराको क्यानले जवाफ दिनु पर्दैन ?
राष्ट्रिय खेलकुद परिषद (राखेप) र युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयले क्यान नेतृत्वसँग यी सबै प्रश्नको उत्तर माग्नुपर्छ । खेलाडीलाई अनुशासनमा राख्न नसकेकोमा नसियत दिनुपर्छ । बन्द प्रशिक्षणमा रहेका खेलाडीको नाम जोडिएर आएको यो पहिलो घटना होइन । यसअघि पनि बन्द प्रशिक्षणमा रहेका खेलाडी मोटरसाइकल दुर्घटनामा घाइते भएको, ठमेलका बारमा भेटिएको जस्ता थुप्रै घटना सार्वजनिक भइसकेका छन् । त्यसकारण पनि नेपाली खेलकुदको सर्वोच्च निकायले खेल संघहरुलाई जिम्मेवार बनाउनु जरुरी छ ।
